An Sơn Miếu và truyền thuyết đầy bi thương về người phụ nữ yêu nước
An Sơn Miếu và truyền thuyết đầy bi thương về người phụ nữ yêu nước

An Sơn Miếu (còn gọi là Miếu Bà) nằm cách trung tâm Côn Đảo 2km về phía Tây Nam. Đây là ngôi miếu duy nhất tại Côn Đảo, gắn liền với truyền thuyết đầy bi thương về quý phi Phi Yến – một người phụ nữ tài sắc và giàu lòng yêu nước.

An Sơn Miếu và truyền thuyết đầy bi thương về người phụ nữ yêu nước
An Sơn Miếu và truyền thuyết đầy bi thương về người phụ nữ yêu nước

Lịch sử lúc bấy giờ có ghi chép lại rằng, vào năm 1783, sau khi bị nghĩa quân Tây Sơn đánh bại và truy sát, Nguyễn Ánh đem vợ con và gia quyến ra đảo Côn Sơn (Côn Đảo) lánh nạn. Tại đây, ông cùng với người dân địa phương lập nên 3 làng: An Hội, An Hải và Cỏ Ống. Sau những thất bại liên tục trước quân Tây Sơn, Nguyễn Ánh định nhờ Pháp cứu viện bằng cách đưa hoàng tử Cải – con trai của mình đi cùng với Đào Bá Lộc sang Pháp làm con tin đồng thời sẽ nhường chủ quyền cửa biển Đà Nẵng và quần đảo Côn Đảo cho Pháp. Tuy nhiên, Pháp không đồng ý thực hiện.

An Sơn Miếu và truyền thuyết đầy bi thương về người phụ nữ yêu nước
An Sơn Miếu và truyền thuyết đầy bi thương về người phụ nữ yêu nước

Biết tin, vợ thứ của Nguyễn Ánh – Thứ phi Phi Yến can ngăn việc “cõng rắn cắn gà nhà” của chồng. Nguyễn Ánh rất tức giận, nghi ngờ bà đồng lõa với quân Tây Sơn, định ra lệnh giết. May có các quan thần kịp thời can ngăn, bà Phi Yến thoát trên nhưng bị giam ở một hang đá trên hòn đảo hoang vắng (ngày nay gọi là hòn Bà). Nghe tin quân Tây Sơn ra đem quân ra Côn Sơn, Nguyễn Ánh xuống thuyền chạy trốn. Hoàng tử Cải – con của Nguyễn Ánh và bà Phi Yến khi đó mới 4 tuổi, khóc đòi đi theo mẹ. Trong lúc tức giận Nguyễn Ánh đã cầm cổ áo ném con trai mình xuống biển. Xác hoàng tử trôi dạt vào làng Cỏ Ống và được người dân ở đây chôn cất.

An Sơn Miếu và truyền thuyết đầy bi thương về người phụ nữ yêu nước
An Sơn Miếu và truyền thuyết đầy bi thương về người phụ nữ yêu nước

Sau đó bà Phi Yến cũng được người dân làng giải thoát và được mọi người giúp đỡ xây dựng một ngôi nhà gần mộ của hoàng tử Cải để tiện chăm nom. Vào tháng 10 âm lịch năm Ất Dậu (1885) làng An Hải bên cạnh có lễ chay lớn muốn rước bà Phi Yến về dự cho thêm phần long trọng. Bà được dành cho một căn phòng đặc biệt để nghỉ ngơi. Khi ấy, bà mới 24 tuổi, nhan sắc vẫn đang thời lộng lẫy. Đêm đấy, có tên đồ tể lén vào phòng bà định giở trò xằng bậy. Hăn vừa chạm vào tay thì bà giật mình hô lên và tên đồ tể bị dân làng bắt trói. Nhân lúc mọi người không để ý, bà treo cổ tự tử để giữ gìn danh tiết.

An Sơn Miếu và truyền thuyết đầy bi thương về người phụ nữ yêu nước
An Sơn Miếu và truyền thuyết đầy bi thương về người phụ nữ yêu nước

Về sau, dân làng xây dựng miếu thờ bà Phi Yến và lấy ngày 18/10 hàng năm để tưởng nhớ người phụ nữ “trung trinh tiết liệt” này.

“ Gió đưa cây Cải về trời

Rau Răm ở lại chịu nhiều đắng cay”